ساده و بسيط مىبينيد ، اما همين‌كه مىرسيد به اسلام يك مرتبه يك جهش مىبينيد . خطبه‌هايى و كلماتى از دورهء جاهليت از اكثم بن صيفى و از قس بن ساعدهء ايادى خطيب معروف عرب نقل شده است . وقتى نگاه مىكنيد مىبينيد خيلى بسيط است . همين‌كه وارد مىشويد به اسلام خطابه‌هاى رسول اكرم را مىبينيد ، مىبينيد طور ديگرى است ، معانى ديگرى در كار آمده است ، معارفى هست ، معنويتى هست ، مسائل اجتماعى هست ، حكمتهاى بزرگ است ، مسائل اخلاقى هست ، و اينها در خطابه‌هاى جاهليت وجود نداشته است . اسلام در هر سه قسمت تأثير كرد . بديهى است وقتى كه قرآن كريم خود نمونهء اعجاز بيان و فصاحت و بلاغت باشد و بيان را يكى از بزرگترين نعمتهاى الهى بشمارد : الرَّحْمنُ . عَلَّمَ الْقُرْ انَ . خَلَقَ الْانْسانَ . عَلَّمَهُ الْبَيانَ ، و وقتى كه در اولين آيات نازل بر پيغمبر از قلم و كتابت و نويسندگى نام ببرد : اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذى خَلَقَ . خَلَقَ الْانْسانَ مِنْ عَلَقٍ . اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْاكْرَمُ . الَّذى عَلَّمَ بِالْقَلَمِ . عَلَّمَ الْانْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ « 1 » ، خواه ناخواه هم در خطابه و بيان تحول به وجود مىآيد و هم فنّ كتابت رايج و شايع مىگردد . بىجهت نبود كه مسلمين ، علومِ زبان و بالاخص علم فصاحت و بلاغت را با قواعد مخصوصش ابتكار و ابداع كردند . بعلاوه شخص رسول اكرم و همچنين على عليه السلام اول خطيب به شمار مىروند . فعلًا مجال نيست كه به عنوان نمونه از كلمات آنها چيزى بخوانم و مخصوصاً با كلمات عرب جاهلى مقايسه كنم . خطابه در متن دين مطلبى كه امشب مىخواهم در اطراف آن مطلب صحبت كنم يك پيوند قرص‌تر و محكم‌ترى است بين اسلام و خطابه ، و آن اين است كه در يك مورد ، خطابه و سخنرانى جزء متن دين قرار گرفته است . اگر از شما سؤال بكنند ، آيا مىتوانيد جواب بدهيد كه آن مورد كجاست يا نه ؟ آرى ، در يك مورد ، خطابه و سخنرانى يكى از فرائض است نظير نماز ، روزه ، حج ، زكات ، خمس ، امثال اينها . آن در نماز جمعه است .

--> ( 1 ) . علق / 1 - 5 .